คอลลาเจน (Collagen) คืออะไร? กุญแจสำคัญสู่ผิวสวยสุขภาพดี ที่คุณต้องรู้

          เคยสงสัยไหมคะว่าทำไมผิวของเด็กจึงดูเต่งตึง เรียบเนียน และเมื่ออายุมากขึ้น ทำไมริ้วรอยและความหย่อนคล้อยจึงเริ่มปรากฏให้เห็น? คำตอบสำคัญซ่อนอยู่ในโปรตีนชนิดหนึ่งที่ชื่อว่า “คอลลาเจน” ซึ่งเป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่ร่างกายขาดไม่ได้ วันนี้เราจะมาทำความรู้จักกับฮีโร่แห่งผิวพรรณและความอ่อนเยาว์ให้มากขึ้นกันค่ะ

คอลลาเจน คืออะไร? ทำไมถึงสำคัญต่อร่างกาย

          คอลลาเจน (Collagen) คือโปรตีนที่พบมากที่สุดในร่างกายมนุษย์ คิดเป็นสัดส่วนถึง 1 ใน 3 ของโปรตีนทั้งหมด โดยมีรากศัพท์มาจากภาษากรีกว่า “Kolla” ซึ่งแปลว่า “กาว” ชื่อนี้สะท้อนหน้าที่ของมันได้อย่างสมบูรณ์แบบ เพราะคอลลาเจนทำหน้าที่เป็นโครงสร้างหลักที่ยึดโยงเซลล์และเนื้อเยื่อต่างๆ เข้าไว้ด้วยกัน ตั้งแต่ผิวหนัง กระดูก กระดูกอ่อน เส้นเอ็น ไปจนถึงผนังหลอดเลือด

          คอลลาเจนจะทำงานเคียงคู่กับ อีลาสติน (Elastin) โดยคอลลาเจนจะทำหน้าที่ให้ “ความแข็งแรง” และเป็นโครงร่างของผิว ในขณะที่อีลาสตินจะมอบ “ความยืดหยุ่น” ทำให้ผิวของเราสามารถกลับคืนสู่สภาพเดิมได้หลังจากการขยับหรือแสดงสีหน้า

 

เปิดโครงสร้างผิว 3 ชั้น ที่คอลลาเจนมีบทบาทสำคัญ

          เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น เรามาดูโครงสร้างผิวหนังที่คอลลาเจนเข้าไปเกี่ยวข้องกันค่ะ

• ชั้นหนังกำพร้า (Epidermis): เป็นผิวชั้นนอกสุดที่เรามองเห็น ทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันเชื้อโรคและรักษาความชุ่มชื้น
• ชั้นหนังแท้ (Dermis): เป็นชั้นที่อยู่ถัดเข้ามา และเป็นที่อยู่สำคัญของเส้นใยคอลลาเจนและอีลาสตินที่สานกันเป็นร่างแหอย่างหนาแน่น ความสมบูรณ์ของคอลลาเจนในชั้นนี้คือตัวกำหนดความกระชับและเต่งตึงของผิว
• ชั้นไขมันใต้ผิวหนัง (Subcutis): เป็นชั้นล่างสุดที่ช่วยรองรับการกระแทกและสะสมพลังงาน

 

รู้จักคอลลาเจนชนิดต่างๆ ที่สำคัญต่อร่างกาย

          ในร่างกายของเรามีคอลลาเจนมากกว่า 28 ชนิด แต่ชนิดที่พบมากและมีความสำคัญหลักๆ มีดังนี้ค่ะ

 

คอลลาเจนชนิดที่ 1 (Type I):

• เพื่อผิว ผม เล็บ และกระดูก เป็นชนิดที่พบมากที่สุดในร่างกายถึง 90% มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อความยืดหยุ่นและแข็งแรงของผิวหนัง ช่วยสมานแผล และเป็นโครงสร้างหลักของกระดูก เส้นเอ็น ผนังหลอดเลือด หากคุณต้องการดูแลเรื่องริ้วรอยและความกระชับของผิว คอลลาเจนชนิดนี้คือคำตอบค่ะ

 

คอลลาเจนชนิดที่ 2 (Type II):

• เพื่อกระดูกอ่อนและข้อต่อ เป็นส่วนประกอบหลักของกระดูกอ่อนบริเวณข้อต่อต่างๆ ทำหน้าที่เหมือนเบาะรองรับแรงกระแทก การเสริมคอลลาเจนชนิดนี้จึงมักเกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพข้อ ลดอาการปวดข้อ และป้องกันภาวะข้อเสื่อม

 

คอลลาเจนชนิดที่ 3 (Type III):

• เพื่อหลอดเลือดและอวัยวะภายใน มักพบอยู่ร่วมกับชนิดที่ 1 ทำหน้าที่ในการสร้างโครงข่ายให้กับกล้ามเนื้อ อวัยวะภายใน และผนังหลอดเลือดให้มีความแข็งแรง

สัญญาณเตือน เมื่อร่างกายเริ่มขาดคอลลาเจน

• ผิวหนังเริ่มแห้งกร้าน ขาดความชุ่มชื้น
• เกิดริ้วรอยร่องลึกและความหย่อนคล้อยบนใบหน้า
• มีอาการปวดตามข้อต่อ หรือข้อต่อเคลื่อนไหวได้ไม่สะดวก
• เส้นผมขาดหลุดร่วงง่าย เปราะบาง
• เล็บอ่อนแอ ฉีกขาดง่าย

 

5 ศัตรูตัวร้ายที่ทำลายคอลลาเจนโดยไม่รู้ตัว

1. อายุที่เพิ่มขึ้น: หลังอายุ 25 ปี ร่างกายจะผลิตคอลลาเจนได้น้อยลงประมาณ 1.5% ต่อปี
2. แสงแดด (รังสี UV): เป็นตัวการสำคัญที่ทำลายเส้นใยคอลลาเจนและอีลาสตินโดยตรง ทำให้ผิวเสื่อมสภาพก่อนวัย
3. น้ำตาล: การบริโภคน้ำตาลมากเกินไปจะทำให้เกิดกระบวนการไกลเคชั่น (Glycation) ซึ่งไปทำลายโครงสร้างคอลลาเจน ทำให้ผิวแข็งกระด้างและเกิดริ้วรอย
4. การสูบบุหรี่: สารเคมีในบุหรี่จะจำกัดการไหลเวียนของเลือดไปยังผิวหนัง และทำลายคอลลาเจนอย่างรวดเร็ว
5. ความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ: ฮอร์โมนคอร์ติซอล (Cortisol) ที่หลั่งออกมาเมื่อเราเครียด สามารถสลายคอลลาเจนในผิวได้

การรับประทานอาหารที่ช่วยกระตุ้นการสร้างคอลลาเจน

          เน้นการทานอาหารที่มีโปรตีนสูง เช่น เนื้อสัตว์ ปลา ไข่ ถั่ว และทานอาหารที่อุดมไปด้วยสารตั้งต้นในการสร้างคอลลาเจน เช่น

• น้ำต้มกระดูก: แหล่งคอลลาเจนโดยตรง
• ปลาทะเล: มีคอลลาเจนและโอเมก้า 3
• ผลไม้ตระกูลเบอร์รี่และผลไม้รสเปรี้ยว: อุดมด้วยวิตามินซี
• ผักใบเขียว: มีสารต้านอนุมูลอิสระและคลอโรฟิลล์

 

การเลือกทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารคอลลาเจน

• เป็นวิธีที่ง่ายและสะดวกในการเสริมคอลลาเจนให้ร่างกาย โดยควรเลือกคอลลาเจนที่มีโมเลกุลขนาดเล็ก (Hydrolyzed Collagen) เพื่อให้ร่างกายดูดซึมไปใช้ได้ง่าย

สารอาหารสำคัญที่ทำงานร่วมกับคอลลาเจน

          เพื่อให้ร่างกายสร้างและนำคอลลาเจนไปใช้ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ควรได้รับสารอาหารเหล่านี้ควบคู่กันไปด้วย

• วิตามินซี: จำเป็นอย่างยิ่งในกระบวนการสังเคราะห์คอลลาเจน
• ไลโคปีน: สารต้านอนุมูลอิสระชั้นเยี่ยม พบมากในมะเขือเทศ ช่วยปกป้องผิวจากแสงแดด
• ไลซีน: กรดอะมิโนจำเป็นที่เป็นสารตั้งต้นในการสร้างคอลลาเจน
• ทองแดง: แร่ธาตุที่มีบทบาทในการสร้างคอลลาเจนและอีลาสติน

 

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับคอลลาเจน (FAQ)

• ควรเริ่มทานคอลลาเจนเมื่อไหร่? โดยทั่วไปแนะนำให้เริ่มดูแลตั้งแต่อายุ 25 ปี ซึ่งเป็นช่วงวัยที่ร่างกายเริ่มผลิตคอลลาเจนลดลง
• ทานคอลลาเจนแล้วอ้วนไหม? คอลลาเจนคือโปรตีนชนิดหนึ่ง ไม่ใช่ไขมันหรือคาร์โบไฮเดรต จึงไม่ทำให้อ้วน หากรับประทานในปริมาณที่เหมาะสม

 

บทสรุป

          คอลลาเจนไม่ใช่แค่เรื่องของความงาม แต่เป็นโปรตีนพื้นฐานที่สำคัญต่อสุขภาพโดยรวมของร่างกาย การทำความเข้าใจถึงปัจจัยที่ทำลายคอลลาเจนและการดูแลตัวเองแบบองค์รวม ทั้งการเลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ การปกป้องผิวจากแสงแดด และการเสริมสารอาหารที่จำเป็น จะเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้คุณรักษาสภาพผิวและสุขภาพร่างกายให้แข็งแรงดูดีไปได้อีกนานค่ะ

เอกสารอ้างอิง:

1. ผิวหนัง อวัยวะมหัศจรรย์, นายแพทย์จิโรจ สินธวานนท์, สถาบันโรคผิวหนัง กรมการแพทย์, www.dms.moph.go.th/inderm/health/health_00.html
2. ผิวหนัง : การดูแลผิวพรรณให้อ่อนเยาว์ ตอนที่ 1 , พญ.สุภาณี ศุกระฤกษ์, บทความสุขภาพของโรงพยาบาลพระราม 9, www.praram9.com/life_lib/artcal-print.asp
3. Collagen, Glossary word, www.dermatology.co.uk/explanation.asp?Glossary_WordID=334
4. Collagen-like peptide exhibits a remarkable antiwrinkle effect on the skin when topically applied: in vivo study., Bauza E, Oberto G, Berghi A, Dal CF, Domloge N.
5. . 8 Superfoods That Make You Look Young and Youthful.
6. Ascorbate requirement for hydroxylation and secretion of procollagen: relationship to inhibition of collagen synthesis in scurvy., B Peterkofsky Laboratory of Biochemistry, National Cancer Institute, Bethesda, MD 20892., American Journal of Clinical Nutrition, Vol 54, 1135S-1140S
7.  Study on lycopene and antioxidant contents variations in tomatoes under air-drying process. J Food Sci. 2007 Nov;72(9):E532-40.
8.  Cardiovascular disease mortality and serum carotenoid levels: a Japanese population-based follow-up study. J Epidemiol. 2006 Jul;16(4):154-60.
9.  Effect of lycopene on proliferation and cell cycle of hormone refractory prostate cancer PC-3 cell line: Wei Sheng Yan Jiu. 2007 Sep;36(5):575-8.
10.  Lycopene in cancer prevention and treatment. Am J Ther. 2008 Jan-Feb;15(1):66-81
11.  The U.S. Food and Drug Administration’s evidence-based review for qualified health claims: tomatoes, lycopene, and cancer. J Natl Cancer Inst. 2007 Jul 18;99(14): 1074-85. Epub 2007 Jul
12.  Nelson, D. L., Cox, M. M. “Lehninger, Principles of Biochemistry” 3rd Ed. Worth Publishing: New York, 2000. ISBN 1-57259-153-6.
13.  Biological functions and health benefits of copper., Copper Supplement., www.vitaminssupplements.org